Dagang sa ancestral domain kan IPs sa Goa iguang conflicto

Ni Sonny Malate

Goa, Camarines Sur --- Pigbuyagyag ni Indigenous Peoples Mandatory Representative (IPMR) Rafael Belleza sa Sangguniang Bayan na iguang conflicto an dagang sakop bilang ancestral domain kan tribung Agta Tabangnon digdi. 

Segun ki Belleza, sa pinakahuring cadastral survey na ginibo  kan National Commission on Indigenous (NCIP) kan  consideradong ancestral domain nagresulta sa sukol na 13,360 ektaryas. Base man sa survey kan Department of Environment and Natural Resources (DENR) ini nasa 9,266 ektaryas sana. 

Nin huli kaini, an grupo kan Indigenous Peoples (IP) sa Goa naghuhurot na an pinakahuring sukol kan daga na pig-initiar kan NCIP iyo an magreynar imbis na an dating hababang sakop kan pagrurogaring  ninda base sa survey kan DENR.

Nanindogan si Belleza na bilang pamayo kan IPs ini saiyang ipupursigi sa tahaw kan pagcontra kan Sanggunuang Bayan (SB) kan Goa asin mga privadong kagrogaring kan daga na apektado kan huminiwas na sukol kan ancestral domain sa localidad.

Katakod kan isyung ini, sinabi kan IPMR na magkakaigwang pag-urulay sa Mayo 21 dapit sa pagresolver kan isyu entre kan NCIP, Department of Agrarian Reform (DAR), Chair kan Committee on Land Use sa SB Goa, Community Environment and Natural Resources Office CENRO asin Assessor's Office.

Sa lado ni Cesar Basil S. Camba, pamayo kan (CENRO) kan Goa, sinabi kaini na luwas an saindang oficina sa hurisdiction sa mga teritoryong sakop kan ancestral domain.

Dagdag pa ni Camba, apektado an buwis na malaog sa  gobyerno local huli kan pag-awmento kan sukol kan teritoryo kan IPS. Susog sa RA 8731 o Indigenous Peoples' Rights Act

(IPRA) of 1997, generalmente  exempted sa real property tax, dagdag na levies asin ibang exaction an ancestral domain. 

Manonotaran na significante an pagresolver sa legitimong sukol kan ancestral domain huli kan Comprehensive Land Use Plan (CLUP) kan Goa. Sakop digdi an mga ancestral domain urog na sa parteng Goa -Tinambac road 

Mientrastanto, segun ki Belleza nagkaiguang pagtiripon an grupo ninda sa paagi kan Enhancement on Sustainable  Ancestral Domain Protection Plan  kan nagtalikod na semana. Ini parte kan pighuhurot ninda na matawan nin tamang  atencion kan gobyerno an derechos kan mga IPs.

Sa irarom kan RA 8731 an mga IPs iguang 36 na especifong derechos tanganing mapangataman an saindang cultura, kapakanan asin oportunidad sa matiwasay asin mauswag na buhay sa comunidad.

Segun ki Belleza sa bilog na probinsya igua nang walong lehislatura local na may representante an IPs. Kairiba digdi an tolong banwaan sa Partido Area.

Kan nakaagi man na election nacional asin local may nagprobar na makaguno nin puwesto bilang Party List  representantative an IPs alagad dae pinalad na manggana. 

An IPMR naghuhurot asin nagtutulod kan maninigong suporta gikan sa  gobyerno asin comunidad mantang namamate niya na an mga miembros kan IPs kairiba sa totoong nasa laylayan kan sociodad.

Daga sa ancient domain kan mga IPs. (Photo - NCIP)