Gawe sa Panahon nin El Niño

Gabos apektado kan init kan panahon asin biriglaang bulos nin makusog na uran.

Mag-hydrate pirmi. Pinapagiromdom na pirming magpasiguro pirmi nin tubig asin mas marhay na dai na muna magparaluwas poon alas dies nin aga hanggang alas cuatro nin hapon (10:00AM-4:00PM) kung mayo man sana nin importanteng kalakawan.

I-adjust ang calendario nin pagtanom. Sa sektor nin agrikultura, inirerekomenda ang early planting o amay na pagtanom tanganing maiwasan ang kasagsagan kan init sa bulan nin Pebrero, 2027 segun sa PAGASA. Sa pag-adjust kan schedule nin pagtanom, mas nababawasan ang risgo o “risk” na halangkaw ang maging danyos sa mga tanuman dara kan panahon.

Mag-“mulch” sa tanuman. Saro sa mga paagi nin pagmantenir nin dampog o “moisture” kan daga. Simple sana man ang mulching, mag-ipon nin organikong materyales asin itambon o itakop sa mga plot o garden beds. Haloy na ining gibo kan mga panahon alagad nalilingawan o dai nang gayo nasusunod sa kamamadali kan mga bagay. Apuera kan pagkontrol kan moisture, nakokontrol ang pagtubo kan duot, nagpapalipot kan temperatura kan daga. Sa moderno asin presente, naggagamit nin plastic mulch.

Mas dakulang tipid man giraray ang mga natural o organikong materyales arog nin uhot, arugasang, alang na dahon asin bunot nin niyog. Para igua nin epekto, ang hibog kan itatambon na mulch 2 to 3 inches o mas mahibog pa. Sigurohon na dai man matambunan ang mga pananom mismo.

Drought-resistant na mga pananom. Igua nin mga pananom na nagtatalubo maski kainitan ang panahon. Yaon ang “super food” na kalunggay o moringa. May mercado ang processed moringa arog nin moringa powder, moringa tea asin iba pang mga produkto hale sa seeds asin bunga kaini.

Ang mga doma o root crops arog nin kamote, kamoteng kahoy asin ube. Ang klase kan pananom na ini iyo ang kakayahan magsaray nin tubig asin medio marikas ang maturity period maski tag-init. Sa gulay puede ang okra asin talong. Ang batag saka citrus arog nin lemoncito asin aranghita marhay man na mga panribay na pantanom habang mainit pa ang panahon.

Anihon ang tubig-uran. Praktikal na gawe ang pagsalod nin uran habang mayo pa kita sa peak nin El Niño. Parte kan panahon na ini ang kombinasyon nin init asin makukusog na uran segun man sa PAGASA, lalong lalo na sa mga paabuton na bagyo, mas makukusog daa dara kan mainit na temperature kan Pacific Ocean.

Bakong komplikado ang pagsalod tubig uran, gamit ang “rainwater catchment” na drum na konektado sa sagurong o alulod. Laganan nin “filtration” o pang-sara para mayo nin halong ibang materyales ang tubig na maiipon sa drum. Ang tubig puedeng gamiton pambubo sa mga tinanom, panghugas mga gamit, pang bagunas natad asin iba pang gibuhon na nangangaipo nin tubig.

Mag-ingat sana na dai ini istaran nin lamok na causa nin dengue. Siguradohon na selyado asin malinig pirmi ang container.

Dai nanggad magsulo. May mga report kaming narecibe sa opisina na may mga nagsusulo pa nanggad kan saindang uhot nin paroy pakatapos mag-ani. Bawal ang gibong ini. Maski pag-sulo nin basura, bawal man. Dai na magparasurulo nin agriwaste o mga basura sa harong. Balikan ta si matitipid na abono kung dai susuluon ang uhot, tolong sako nin urea na ma-abot Php 7,500 ang kantidad na matitipid sa gastos nin pagprodusir nin paroy. Palapaon na sana habang nagpapahingalo ang daga.

Ang mga tinokar tang lakdang bakong mga imposibleng bagay, desideran na gibohon asin ipadagos bilang gawe. Matipid, dai nakaka-contribuer sa climate change…pangsamantagal. Gibohon ta na.