Halaba ang Pisi

“Marhay na sana ta halaba ang pisi mo.”, sabi ini kan dati kong superior kan ako nagtutukdo pa nin part-time sa sarong eskwelahan digdi sa Naga. Naabala kaya kadto si sueldo ko nin halos sarong bulan. Enot na pakadangog ko to kan mga tataramon, anong pisi man ang sinasabi niya? Nasukol niya baya.

Kan nakaaging semana, kapistahan kan Nazareno sa Holy Cross Parish sa Barangay Tabuco, sa concelebrated na Santa Misa na pinangenotan ni Archbishop Rex Alarcon, nadalan ko ang saiyang homilia sa social media. Saro sa mga hineras niya iyo ang istoria kan sarong deboto na kan hinapot kung tano siya yaon sa kapistahan, ang sinimbag niya, “hagad ko po sa sakong pamibi na mairaos ang aldaw na ini.”

Sarong pangadie para sa presente, na ang kada aldaw, mai-antos. Bako sana man pang-oroaldaw na pangangaipo ang inoolayan pag sinabing mairaos, kundi kasabay kaini ang mga problemang dara-dara ta, sa sakit kang buhay ngonian. Mala ta igwa baga kitang kasabihan na kakambal nin buhay ang problema. “Part of the package” na sa dalagan kan mga bagay digdi sa kinaban.

Totoo asin naaobserbaran ta ang realidad na ini. Kung may sitwasyon kita nin kakapusan, igua man kita nin sitwasyon nin kakulangan maski igua naman. Tano may arog kita kaining gawe, nasasabing natura ta na bilang tao, maski igwa na nagrereserba pa o nagpapasiguro para sa mga maarabot na aldaw, bulan o taon. Pag sa cuarta, nag-iipon kita. Sa kakanon, naimbak. Sa pag-rorogaring, nagkokolekta. Mayo nin kapanoan asin minsan hinihidali ta ang mga bagay. Gusto ta yaon tulos. Nagluluya ang pasencia nin paghalat.

Ngonian na tapos na ang Pasko na panahon man nin sunod-sunod na gastos. Kadaklan mapoon liwat. Sa pag-oma, ang gusi kada aranihan nauubos man giraray. Nagtatada kita pero bako ining “unli”. Kita sakop nin limitasyon (scarcity) kan mga recursos. Dai kita tinawan nin “complete package”.

Gurano man kalawig ang pisi kung ang pag-oolayan tang kabuhayan pag-oma? Kung ang kada ektarya may kita na treinta hanggang cuarenta mil, ang kada bulan malaog ocho mil sais cientos hanggang onse mil (pag medio marhay ang presyo kan paroy). Ang nagdadalagan na hapot, pano nairaraos ang mga aldaw na mayo pang ani? Lalo na duman sa oma sana nakadepende ang pagkabuhay.

Pirmi tang inoolayan digdi na kadto pag sinabing paraoma o paratanom, sinda ang dai nagugutom ta sinda ang kuanan kakanon. Ano ta ngonian, mas nakakadanas gutom ang paratanom?

Kan nakaaging Deciembre, nagbisita ang evaluation team kang inayunan kan Ciudad nin Naga na Walang Gutom Awards. Saro sa mga bisita nag-istoria na paglibot ninda sa duwang barangay para mag-validate igua nin aki na “undernourished” pero ang pamilya marhay man ang buhay (pareho may trabaho ang magurang). May pangsustento sa kakanon alagad kulang sa sustansya ang kinokonsumo kan aki. Bakong kasiguradohan na ang pagkaigwa nin pambakal kakanon asin ang kawaran pagkagutom masasabi nang marhay ang nutrisyon.

Nagbabago asin medio harayo ini sa realidad na nasabi, Kontra ini sa mga enot na teoriya na pag may medio marhay na sueldo marhay man ang salud. Bakong cierto na ang igua nin halawig na pisi nasa marhay nang kamugtakan nin buhay.