Kalulot

May duwang estudiante nin kursong Development Communications kan Ateneo de Naga University ang nagbisita sako sa opisina asin nagkondusir nin interview para sa saindang subject. Manungod sa epekto kan El Niño sa sektor kan agrikultura ang saindang topic na napili. Hinapot na muna ninda ako kung ano ang personal kong pagkaintindi asin eksperiyensiya kan nasabing phenomenon. Pinaliwanag ko sainda segun sa nanudan ko sa mga nabasa ko asin hineras ko ang epekto kan init kan panahon sa pang aro-aldaw na buhay lalo na sa trabaho.

Natapos ang interview sa sarong pangapodan na hinagad ninda sako. Niyako, ang tamang panahon nin paghiro asin pagsimbag sa pangapodan, ngonian na ta noarin pa man baya. Na magpoon kita sa mga bagay na yaon sa satong kontrol, asin magpoon sa sadiri ta masakit nanggad punan ang mga bagay sa “macro” level o pangkagabsan na pagbabago. Magpoon kita sa pagiging responsible sa mga gawe nin pagkonsumo asin pagprodusir arog kan sinasabi sa Sustainable Development Goals (SDGs). Nag magbakal kan mga lokal na produkto kan satong mga paratanom tanganing mabawasan ang satong kontribusyon sa global warming ta nababawasan ang “carbon footprint” kung harani sana ang biyahe kan mga produkto, tipid pa sa crudo.

Duman sana kita sa pang-aroaldaw na problema, iyo ang pirmi kong pagiromdom kana ko nagtutukdo pa nin research bilang saro sa mga subjects ko. Ang research mas may saysay kung ini napapakinabangan kan banwaan. May mga research na komplikado, nakakadagdag sa “body of knowledge” alagad dai man nagagamit sa praktikal na aspeto kan buhay. Igua man mga pag-aadal na simplehon sana pero hararom ang naiwawaras na pakinabang sa komunidad.

Kan nakaaging taon, may nagbukas na oportunidad sa sektor nin agrikultura, saro sa mga linalakaw kan City Agriculture Office iyo ang Stingless Beekeeping o Apiculture. Pag-ataman nin sarong klaseng bubuyog na ang scientific name, Tetragonula biroi na ang apod sa Bicol, “Kalulot”.May mga nagpoon nang mag-ataman kaini asin nahihiling kang opisina ang potensyal kaini bilang sarong kabuhayan na matao nin dagdag na kita. Ang sabi kang kaolay ko, passive income ngaya ang pag-ataman stingless bee.

Dakul pang puedeng solusyon sa satong sektor, asin dakul pang puedeng manudan. Mala ta ngonian ko lang nanudan ang lokal na pangaran kan nasabing species nin bubuyog. Sa pagbukas kan oportunidad, nagdulok ang mga eksperto sa lokal na gobierno sa paagi na Ma’am Olive and Sir John na haloy naman nagpoprudusir nin “honey” asin nag-aataman Stingless bee. Dahil sainda, naikonekta ang lokal na gobierno sa University of the Philippines Los Baños (UPLB) Bee Program, na matao nin libreng training sa 30 participants hale sa manlaen-laen na parte kan rehiyon sa pakikipagtabangan kan Jovial AgriFarm sa Barangay Panicuason na nag-ofrecer kan saindang lugar. Nagpapasalamat kita sa linkaging asin partnership na ini na mas pang matulod sa padagos progreso kan sektor.

Ang sunod tang pag-oorolayan ang agriturismo sa Ciudad nin Naga na dikit-dikit na pinupundar kan mga katuwang na mga institusyon asin mga agencias, pribado asin gobierno. Nagpapasalamat kita sa paglago nin kolaborasyon kan mga grupo asin indibidwal na mapakusog kan sustenableng agrikultura para sa mga paraom asin parasira.