Pano Mag-Desisyon?

Bilang mga “rational” na nilalang, ang tao may kakayahan mag-isip asin mag-rason. Saro ini sa mga pinagkaiba kan tao sa ibang nilalang sa kinaban. Ang mga tinanom asin hayop mayo nin kapasidad magproseso nin mga isipon asin pagmate ta mayo man sinda kan mga piyesa na kaipuhan siring kan isip asin emosyon.

Bako man normal mahiling ang manok na nagrereklamo na mahal na ang feeds na pambahog sainda asin dai pa abot kan isip kan tao na makahiling nin poon nin mangga na nagkakayab asin nauuyam sa epekto kan init kan El Nino. Bayae sana muna ang makinawat tang imahenasyon.

Kan mga nakaagi, naiimbitaran pirmi ang saindong lingkod maging resource person sa manlaen-laen na topics sa agrikultura. Yaon dian ang organic agriculture, urban agri, business plan preparation, feasibility study preparation, agripreneurship, farm planning and budgeting, culinary herbs production asin kadakul pang iba.

Saro sa mga subtopics kan agripreneurship (negosyanteng paraoma) itong personal entrepreneurial competencies o mga kakayahan na sinusukol na may kontribusyon sa pagnegosyo nin indibidwal o paraoma sa sektor na kinababalihan.

Saro sa orolay duman iyo ang proseso nin pag-desisyon. Interesanteng maray sako ang actividad na ini dahil aroaldaw ta ining ginigibo. Utak o isip ang nagpapadalagan kan lambing parte kan satong hawak kaya nanggad ini ang sentro kan buhay kan kada tao.

Segun sa mga nabasa ko, may tolong klase nin desisyon, may simple, may complicated, asin desisyon na complex.

Enoton ta ang facil, simple decisions. Siempre ta simple, ini ang pinakamadaling klase nin decision, dai kaipuhan pag-isipan na maray. Halimbawa kaini ang pagsunod sa instructions kan mga nasa pakete o patos kan mga produkto. Kung instant coffee, malaag ka nin mainit na tubig sa sarong tasa asin ika na bahala kung malaag ka nin asukar o anuman na pampahamis.

Garo pagpreparar nin cup noodles, malinaw ang instructions, babasahon asin susunudon na lang. Kung gurano kalinaw ang proseso, minsan ngani dai na kita nagbabasa, ta tuod na. Kampante na kumbaga.

Sa pagkakampanteng ini minsan napapasala kita na maglaag nin malipot na tubig imbes na mainit. May panahon talagang naatake na sana ang kapatalan.

Ang ikaduwang klase nin desisyon iyo ang complicated o komplikado. Bako ini si relationship status sa social media na “it’s complicated” pero igua man nin koneksyon sa paggibo nin desisyon. Pag sinabing komplikado ang desisyon, may nagkapirang bagay o factors ang kinokonsiderar.

Sarong halimbawa kaini sa pag-oma ang pag skedyul nin pagtanom sa realidad kan climate change. Bakong madali ini, kaya importante ang forecasts na hale sa PAGASA o mga reliable sources. Ligtas ang pirming may aram ang sabi baga.

Ikatolo, ang dificil na klase nin desisyon, iyo ang complex. Digdi dakul nang factors ang iniisip asin mayo ning kasiguradohan ang dalagan kan mga bagay. Halimbawa ang pagpili nin itatanom sa panahon nin climate change na mayo nin kontrol sa presyo kan merkado. Mga bagay na mayo kita nin kontrol alagad madesisyon man giraray kita. Ang pagbabarabalanse kan mga rekursos na limitado ang kapital o puhunan nangangaipo nin complex na desisyon.

Kaya bakong suba suba ang pag-uma kumpara sa ibang negosyo o hanapbuhay. Dakul iisipon, dakul kinokonsiderar. Complex.

Isipon ta yan ngonian na Noviembre ta national rice awareness month. Ang kada butil nin paroy nag-agi sa complex na desisyon kan kada paraumang nagtanom tanganing may makakan kita sa aroaldaw.