Tagilid na Daga

Mainit pa man giraray ang mga aldaw alagad nagpopoon naman magtaga uran-uran, kundi matipid pa ang bulos ta bako pa ining bastante para magkaigwang epekto sa mga tanuman. Kan Abril, naglaog kita 7.2% inflation rate, luminangkaw hale sa 4.2% kan Marso. Ang kombinasyon nin mainit na panahon asin mahal na barakalon naresulta kadaklan na beses sa malaen na temperamente kan mga tao, lalo na sa kulang ang budget.

May nagkakapirang rason kung tano uminabot siete porciento ang satong inflation rate. Enot na may makusog na tulod pasakat iyo ang transport na naglangkaw sa 21.4% hale sa 9.9% kan Marso, halos doble. Ini dara kan pagmahal kan petrolyo na nakaapektar man padagos sa presyo kan abono asin iba pang inputs sa agrikultura. Ikaduwa, housing and utilities na yaon na sa 8.2% asin food and beverage na lumnangkaw sa 6%.

Kung sa sitwasyon kan paraoma, sa presyong P 1,600.00 kada sako nin abono nagtitipid na sa pagkonsumo ta kulang pang-kapital, ano pa sa presyong P 2, 600.00? Ang hababang konsumo nin abono nagkakawsa nin hababang ani. Iyo man ini ang dinadanas kan tao sa presyo kan kakanon asin iba pang produkto sa pang-oroaldaw na buhay.

Tanda ko si estudiante kadto na naghapit sa opisina, nagdulok sa hepe mi kadto, bilang pangtustos sa saiyang pagklase, nakiolay na maglinig sa samong opisina. Garo high school lang si aki kadto pero nagpupursige. Igua man akong naka-engkwentro kayan, sarong aking lalake na nagdulok sako habang nagkakan ako nin goto sarong bangui sa sarong gotohan na harani samo.

Sa pagdulok kan aki, estimate ko dies anios o lampas na ang edad, nagsabi siya na nag-iipon siya para sa bado sa parokya ta siya saro daang sacristan. Hinapot ko kung anong parokya, sa simbag niya naaraman ko pareho kaming parokya. Nag “validate” ako, bako man dudang maray pero marhay na ang nagtataghapot. Tama man ang mga simbag. Nagtao ako nin dikit na kantidad sabi ko pandagdag saka pinaorder ko kan saiyang gustong kakanon, nag-order siyang mami. Naglaag siyang chili oil asin puerte si kakan niya. Nagpasalamat siya.

Pakaagi nin lampas sarong bulan, nagkakan liwat kami duman sa gotohan, may kaibahan ako kadtong duwang barkada. May nagdulok na aki sa saro sa mga kaibahan ko, nabisto ko, hiniling ko muna asin dinangog ko. Nag-istoria siya kan parehong sitwasyon na nag-iipon siya nin pambakal bado ta sacristan siya. Parehong aki, parehong istoria, parehong gawe kan pag-istoria.

Sinita ko si aki, sabi ko, panloloko niyako yan ginigibo mo. Dai lang siya naggirong.

Fast forward, kan nakaaging bulan, siguro duwa o tolong taon na nakaagi. Nahiling ko liwat si aki, teenager na ang itsura niya. Iyo man giraray, parehong istoria, parehong gawe. Lingaw naman garo sako, sabi ko mayo niyako.

Mapangirit na makauyam. Mahiling ang mga arog kaining pangyayari, pareho nagpupursige pero magkaiba ang paagi. Si saro inagi sa paglinig o sideline na trabaho sa joven na edad, si saro inagi sa “diskarte”. Amay ang gawe nin katusohan sa kinaban. Posibleng nagdadalagan sa isip, ano man na “scam” na may nagtutubod ngani?

Iyo garo ini ang boot sabihion kan mabuhay sa tagilid na daga. Ta kaipuhan mabuhay sa kinaban, kaipuhan maghiro asin maghanap paagi nin pagbuhay. Hanap buhay, hinahanap, dai itinatao o nadudukayan sanang basang. Pinapagalan- oras, ganot, isip. Malinaw alagad maski aram ta sa buhay na yaon pirmi ang tagilid na daga, tano ta garo baga normal na ang tagilid na gawe?