Ulianon

Nagbisita ako sa sakong tiyaon sa ciudad nin Legazpi kan nakaaging Sabado. Medio buelo ang sakuyang oras kan mga nakaaging aldaw dara kan holiday, aldaw nin katalingkasan kan Biernes, nagpasiring ako duman asin nagdagos sa sarong hotel na harani sa sikat na mall duman.

Pagkaaga bago magcheck-out, naghiling muna sa mapa para maaraman kung pano magduman sa harong ni Auntie Rose. Bakong man masakit hanapon ta harani sa ka-centrohan kan Old Albay ang saindang lugar. Pag-abot ko, yaon si Auntie asin ang duwa niyang tugang. Nagbisa ako sainda asin nakikumustahan.

Si auntie sarong paratahi asin sarong optometrist. Ma nobenta y uno (91) anios na siya ngonian na taon asin naobserbaran ko ang saiyang karigmatan. Ang maluya lang saiya ang pagdangog. Giromdom ko kadto, igua siya nin shop. Kan ako magka-astigmatism, sinda kan saiyang agom, si Uncle Baby ang naglibre kan sakong salming.

“Magpasukol ka nin salming ki Auntie Rose mo”, sabi kan sakong ina. asin nagduman ako sa shop ninda sa may Panganiban Extension. Dikit pa ang tao kadto sa Centro. Mala nagkakarawat pa kami kan mga pinsan ko sa gilid kan tinampo.

Sa tungod kan dating Alex Theater ang saindang shop, asin hilera kan nasabing sinehan ang dating kakanan na Mama asin ni Papa. Si Mama ang nagmanehar kan karihan asin si Papa empliado sa CAP (College Assurance Plan) sarong insurance company, na lalakawon sana ang distancia hale sa karihan.

Haloy na si huring hilingan mi ni auntie, siguro lampas apat na taon naman ang nakaagi. Nagbisita siya kadto sa Naga kaibahan ang saiyang aki asin makuapo, pinsan asin pamangkin ko. Nagparangudto kami kadto si tanda ko sa may Panganiban.

Kan kami nagpapangudto, dakul sindang istoria. Saro sa mga istoria hale sa tugang ni auntie, si ama ninda nagtalikod sa kinaban sa edad na sitenta y cinco (75) anios. Tubong Bacon, Sorsogon ang saindang pamilya asin naglipat sinda sa Legazpi kan 1969. Tanda niya daa si ama ninda kan nag-eedad na, nagiging rilingawon asin pirming sinasabi na garo dai napapauntok, gusto niya na mag-uli. Pirming sambit na mauli na daa siya.

Ang pagka-lingaw, pag-inaki, o pagbalik sa kung anong nakaagi, iyo ang pag-ulianon. Nauli na, nabalik na. Bako man gabos nag-uulianon, padagos na sabi kan tugang ni auntie. Sa isip ko, ano daw kung may qualification para mag-ulianon? Baad may selection process, malay ta baga. Baad igua man nanggad.

Si Lolahon ko sa ina, dai man na gayo to nag-ulianon, retired teacher si Lola Pining. Siguro pag pirming mental na ehersisyo ang payo, mas hababa ang posibilidad mag-ulianon. O siguro si mga forward-thinking, daing gayo nasapo kaini ta mayo man ulianon na futuro o mangyayari pa sana ang iniisip. Pano ka mauli sa mayo pa man?

Bako yan ulianon, sa puru-pilosopo kong isip, mas tamang apon kayan, “padumanon”. Ang saro sigurong basehan kan pag-ulianon ang lawig kan oras asin eksperiyensiyang inagihan. Ano man iuulianon kang huben o aki? Mabalik sa dati na dai pa ngani napoon ang biyahe.

Kan kami nagbibisita sa shop na Uncle Baby asin Auntie Rose, nagkakarawat kami hanggang mag-poon nang mag-laog ang bangui hale sa maimbong asin maduros-duros na hapon. Sadit pa ang kinabang kadto para sako, dai pa nagsasagi sa isip ko na ang ciudad may mahiwas na mga kaomahan asin mga tanuman.

Ang memoria kan tao saro man na erokan, saro man na dumanan asin ulian. Mga lugar kung saen kita namuklat asin nagtalubo. Ang memoria sarong lugar. Garo ciudad nin Naga. Mag-abot man ang panahon na ako mag-ulianon, yaon na ako sa istaran ko. Inamayan ko na ang uli ko. Ta aram ko maogmang memoria ang padangat kong ciudad. Siring sa linya hale sa Heart of Bicol March na sinurat ni Bienvenido Santos:

“City of sounds, we hear your voices

In church, in street, and marketplace;

In campus din and river noise

That shapes our lives and guilds our days.”

Happy 78th Charter Anniversary, Ciudad nin Naga!